Olbrzymka z Ostrowa Lednickiego

W 1977 r., na starym cmentarzysku tuż za średniowiecznym kościołem w Ostrowie Lednickim, archeolodzy znaleźli szkielet prawdziwej olbrzymki. Jej wzrost obliczono na 215.5 cm a wagę na 130 kg. Badania niezwykłego znaleziska rozpoczęte przez antropologów Annę i Jacka Wrzesińskich wykazały, że jej krótkie życie (25-30 lat) pełne było chorób i traumatycznych wypadków.

Szkielet kobiety giganta znaleziono w części cmentarza, która była używana wyłącznie przez elitę ówczesnej władzy. Chowano tam dygnitarzy, ludzi zamożnych a także rodzinę króla Bolesława Śmiałego, który władał tą ziemią w XI w. Jednak już wiek później na cmentarzu zaczęto chować także ludzi podlejszego stanu. Archeolodzy szacują, że w grobowcach znajduje się łącznie ok. 2500 szkieletów.

czytanie-z-kosciMimo, że cmentarz był miejscem pochówku elity, to najsłynniejszą osobą jaką tam pogrzebano była kobieta gigant, która pochodziła z niższej klasy społecznej niż rządzący tą ziemią Piastowie. Najnowsze efekty prac wykopaliskowych w tym rejonie a także analizę doczesnych szczątków gigantki opisali archeolodzy Magdalena Matczak i Tomasz Kozłowski z wydziału antropologii na Uniwersytecie im. Mikołaja Kopernika w Toruniu. Wyniki ich pracy zamieszczono w wydanej w Szwajcarii książce pt: “New Developments in the Bioarcheology of Care” (119$!!!).

Wszyscy zmarli pochowani na cmentarzu w Ostrowie Lednickim mają twarze skierowane na zachód i tylko głowa gigantki patrzy na wschód. Przy jej szczątkach nie znaleziono żadnych artefaktów ani ozdób. Jej ciało ułożono w nienaturalny sposób z lewą ręką położoną blisko czaszki, prawą zgiętą w łokciu a także lewą nogą zgiętą w kolanie zamiast wyprostowaną w linii ciała.

Natychmiastową uwagę zwraca wzrost jej cała: 215.5 cm. Dla porównania: średnia wzrostu kobiety w czasach średniowiecza to zaledwie 145 cm. Jej kości są ogromnych rozmiarów i już na pierwszy rzut oka sugerują, że kobieta cierpiała na chorobę zwaną gigantyzmem.Gigantyzm powstaje wtedy, gdy przysadka mózgowa produkuje w nadmiarze hormon wzrostu. Stwierdzono u niej także akromegalię, która jest również efektem nadprodukcji hormonu wzrostu co w przypadku tej kobiety oznaczało znacznie większe rozmiary głowy.

annaswanPrzypadki gigantyzmu w historii są dobrze znane, bo nawet na pierwszy rzut oka nie sposób ich nie zauważyć. Jednym z najsłynniejszych gigantów w historii był Andre the Giant, który także cierpiał na gigantyzm i akromegalię. Stał się on niezwykle popularny, gdy najpierw został zawodowym zapaśnikiem a później także aktorem. Najbardziej znaną kobietą gigantką była żyjąca w XIX-wecznej Kanadzie Anna Swan. Mierzyła sobie 244 cm wzrostu. Wyszła za mąż za Martina van Burena Batesa zwanego Gigantem z Kentucky. Ich drugie dziecko żyło zaledwie 11 godzin, ale przy urodzeniu ważyło 10.5 kg.

Polska, średniowieczna gigantka cierpiała także na inne choroby – w tym na skoliozę, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa i towarzyszącą temu dyskopatię co było zapewne wynikiem nadmiernego wzrostu i zbyt dużej wagi ciała. W którymś momencie życia złamała także prawe ramię i lewą łydkę. Jej kości były kruche, bo brakowało im minerałów potrzebnych do ich budowy. Dodatkowo zgrubienia na jej żebrach sugerują na chroniczne zapalenie opłucnej. Na lewej kości skroniowej znaleziono ślady po nowotworze zwanym kostniakiem. Stwierdzono także zaburzenia słuchu ze względu na niedorozwój lewego ucha zewnętrznego i środkowego a także paradontozę.

newdevelopmentGigantyzmowi i akromegalii zazwyczaj towarzyszą cukrzyca, wysokie ciśnienie krwi, bóle głowy, zespół bezdechu sennego, zmiany skórne, spuchnięcie języka a także u kobiet problemy psychiatryczne i menstruacyjne. Tego typu schorzenia nie zostawiają śladów na kościach, ale takie wnioski wyciągnęła para polskich archeologów pisząc w swoim artykule jaki zamieszczono w w/w książce:

“biorąc pod uwagę związki pomiędzy akromegalią i problemami psychicznymi a także pomiędzy gigantyzmem a upośledzeniem umysłowym jest możliwe, że cierpiąca na gigantyzm kobieta z Ostrowa Lednickiego posiadała schorzenia psychiczne i była upośledzona umysłowo.”

Takie problemy zdrowotne w połączeniu z uszkodzeniami ciała wskazują że gigantycznego wzrostu kobieta potrzebowała wsparcia swoich bliskich a także całej żyjącej w jej otoczeniu społeczności. Doskonale zrośnięte po złamaniu kości nogi wskazują, że kobieta przechodziła rekonwalescencję przez wiele miesięcy i w tym czasie ktoś musiał się nią opiekować. To, że przeżyła prawie 30 lat wskazuje, że nie tylko nie została odrzucona przez swoją społeczność, ale wręcz przeciwnie: udzielano jej daleko idącej pomocy i leczono jej schorzenia wszelkimi dostępnymi wówczas metodami. W Ostrowie Lednickim znaleziono jeszcze jeden nietypowy szkielet – także należący do kobiety. W tym jednak przypadku cierpiała ona na niedobór wzrostu, czyli była karlicą. Ona również była akceptowana w swojej społeczności na co wskazuje jej grób położony wśród innych, w których leżą szczątki ludzi o normalnym wzroście. To pokazuje, że średniowieczne społeczeństwo w Polsce połączone było silnymi więzami nie tylko rodzinnymi. Panowała tolerancja a ludzie pomagali sobie nawzajem – co i w dzisiejszych czasach bardzo by nam się przydało…

(na podst Forbes)

13 comments

  • Gdyby jeszcze autor artykułu był łaskaw określić, o który Ostrów Lednicki chodzi to byłbym wdzięczny. 🙂

  • No wreszcie po tak długiej nieobecności 🙂 Zaletą tej przerwy jest to, że zapewne nazbierało się sporo artykułów wartych opublikowania. A więc prosimy o kolejne…

  • Dzięki, że zaglądacie! To miła niespodzianka, gdy okazuje się, że ktoś tu mnie jeszcze pamięta 🙂

    • Chris o Tobie nie da się zapomnieć… Każdy Twój tekst, to jak relaks po ciężkim dniu pracy – mało kto pisze tak ciekawie jak Ty i tak przystępnie 🙂 Ale to już wiesz 😛

    • ooo Chris!!! reinkarnowałeś!!!:):)
      a tak juz sie zastanawialem czy porzuciles NA bo w paranorlamium Cie slychac co tydzien bez mala ,a tutaj cisza…….od czerwca!!
      Milo ze wrociles:) ( nie myslalem ze kiedys to napisze:)

    • Pamiętamy o Tobie 😉 pozdrawiam.

    • Oczywiście, pamiętają 🙂 Miło, że przypomniałeś sobie o osobach które tutaj zaglądają :).
      P.S. Zrobiłbyś powiązanie strony z fb, to na pewno by więcej osób zaglądało 🙂

  • Mnie zaskakuje cyt : „“biorąc pod uwagę związki pomiędzy akromegalią i problemami psychicznymi a także pomiędzy gigantyzmem a upośledzeniem umysłowym jest możliwe, że cierpiąca na gigantyzm kobieta z Ostrowa Lednickiego posiadała schorzenia psychiczne i była upośledzona umysłowo.”

    coz za szybka diagnoza ?

    • Jest to cytat z krótkiego streszczenia jakie poprzedza każdą, fachowo napisaną pracę naukową Fionna. W rozdziale jaki napisali o Olbrzymce z Lednicy polscy archeolodzy jest uzasadnienie takiej interpretacji. Jej nowatorstwo polega na tym, że archeologia zaczyna włączać do swojej pracy rozmaite dziedziny nauki – w tym przypadku medycynę. Dzięki temu ma szanse uniknąć tworzenia brzemiennych w skutki „naukowych” gniotów jak np. teoria budowania piramid poprzez ciąganie kamiennych bloków po piasku jaką stworzyli historycy, którzy zignorowali wiedzę inżynieryjną. Inżynier i specjalista od budowy maszyn – Chris Dunn na podstawie własnej eksperckiej wiedzy na temat tworzenia wielkich konstrukcji uważa taką teorię, która zachwaszcza podręczniki do historii od dziesiątków lat za absurd. To pokazuje, że specjalizacja w jednym kierunku wiedzy nie może istnieć w próżni i musi się uzasadniać w innych dziedzinach nauki.

  • Wszyscy z utęsknieniem czekali na nowy wpis. 🙂

  • Chris, Może i dobrze że nie jesteśmy tacy tolerancyjni. Ja tam w żadnych turbanach nie chcę chodzić 😉

  • Czekałem na ciebie…nowy wpisie 🙂 😀

Join the discussion

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *