Nowa Atlantyda

W listopadzie 1941 roku, na Oceanie Indyjskim, dwa wrogie okręty zwarły się ze sobą w śmiertelnych zapasach. Pierwszy z nich był dumą australijskiej floty, nazywał się HMAS Sydney i był lekkim krążownikiem, a drugim niemiecki krążownik pomocniczy HSK Kormoran. Niemiecki krążownik w niczym nie przypominał okrętu wojennego, bo był statkiem handlowym na którego pokładzie ukryto ciężkie działa. Jego zadaniem było udawanie zwykłego frachtowca i topienie alianckich statków handlowych. Kormoran nie miał pancerza i w starciu z nowoczesnym Sydney teoretycznie był bez szans. Niemiecki kapitan jednak do końca zachował zimną krew. Kazał wywiesić holenderską banderę, a także banderę informującą o problemach technicznych na statku. Niczego nie przeczuwający Sydney zaczął podchodzić coraz bliżej, chcąc prawdopodobnie dobić do burty statku i sprawdzić dokładnie jego tożsamość. Był to fatalny w skutkach błąd. Nagle Kormoran z najbliższej odległości bluznął w stronę australijskiego okrętu salwą swoich ciężkich dział. Sydney stanął w płomieniach, ale zdołał jeszcze odpowiedzieć ogniem. Po chwili oba okręty zniknęły pod powierzchnią wody. Z Kormorana uratowała się na szalupach większość załogi, ale z Sydney nie przetrwał nikt. Był to najczarniejszy dzień australijskiej floty, bo w jednej chwil wraz z okrętem na dno Oceanu Indyjskiego poszło 645 marynarzy…

Uratowana niemiecka załoga wkrótce znalazła się w niewoli i Australijczycy poddali Niemców szczegółowym przesłuchaniom, aby ustalić szczegóły starcia, a przede wszystkim odnaleźć miejsce ostatniego spoczynku swojego okrętu. Miejsce to wskazało co najmniej 70 marynarzy z Kormorana. Problem polegał na tym, że każdy pytany podawał jakiś inny punkt, a wszystkie razem pokrywały obszar wielkości setek mil. Uznano wówczas, że Niemcy kłamią i miejsce w którym spoczął Sydney pozostało tajemnicą, wokół której narosło wiele legend.

W 1990 roku, całą sprawą zainteresował się psycholog poznawczy Kim Kirsner, który do współpracy zaprosił innego psychologa – Johna Dunna. Obaj przyjęli zupełnie inne podejście wobec problemu uznając, że Niemcy nie tyle kłamali, co szczegóły wydarzenia zaczęły zacierać się w ich pamięci. Wielu niemieckich marynarzy podawało pozycję zatopionego okrętu na podstawie tego, co usłyszeli od innych członków załogi. Wszystko to przypominało australijskim psychologom doświadczenie przeprowadzone w latach 30-tych przez brytyjskiego prof. psychologii Frederica Bartletta.

Bartlett użył do swego doświadczenia historię pochodzącą z indiańskich legend, której narracja różniła się od typowej narracji angielskiej. Historia ta, o tytule „Wojna Duchów”, została głośno przeczytana testowanej grupie. Po zakończeniu czytania każdy z testowanych miał opowiedzieć o czym była ta historia. Kilka dni później, już bez ponownego czytania, prof Bartlett znów zapytał testowaną grupę aby opowiedziała co pamięta z czytanej wcześniej historii. To samo powtórzył po kilku miesiącach.

Przeczytany fragment brzmiał tak:

” Pewnej nocy, dwóch młodych ludzi z Euglac wybrało się nad rzekę polować na foki i kiedy tam się znaleźli zrobiło się mgliście i cicho. Potem usłyszeli okrzyki wojenne i pomyśleli: „Może to są przygotowania wojenne?”

Jeden z testowanych tuż po przeczytaniu tego fragmentu opowiedział go tak:

„Było sobie dwóch młodych ludzi, którzy poszli na brzeg rzeki. Usłyszeli okrzyki wojenne”

Kilka tygodni później testowany powiedział:

„Były sobie duchy i poszły nad rzekę”

A po kilku miesiącach historia brzmiała:

„Były sobie duchy. Wybrały miejsce, aby walczyć ze sobą”

Prof. Bartlett zauważył, że zmiany w opowieści były typowe i przewidywalne. Opowiadający automatycznie zmieniali elementy historii po to, aby nabrały one w ich głowach określonego sensu, na sposób jaki tworzy to europejski sposób myślenia. Opowiadający tworzył w swojej głowie rodzaj wzorca, do którego przykładał fakty, które dawałyby logiczną zawartość opowiadanej historii.

Kirsner i Dunn postanowili skorzystać z wyników doświadczenia i wniosków Bartletta i zastosować je do odnalezienia miejsca zatopienia HMAS Sydney. Stworzyli oni statystyczny profil i na wykresie umieścili 70 zeznań niemieckich marynarzy. Dla australijskich psychologów szybko stało się jasne, że Niemcy jednak nie kłamali. Drogą eliminacji usuwali z grafu wszystkie informacje, które powstały na skutek błędnego zapamiętywania faktów. Na koniec psychologowie nanieśli na mapę domniemaną pozycję zatopionego krążownika.

Informacje z pozycją okrętu przekazano w 2004 roku Fundacji zajmującej się poszukiwaniem Sydney, jednak nie przyjęto tam rewelacji zdobytych psychologiczną drogą zbyt serio. Fundacja nie zamierzała przeprowadzić poważnych poszukiwań i całą sprawę odłożono na później.

W 2008 roku, na poszukiwanie wraku krążownika wyruszył łowca skarbów David Mearns. Opierał się on na własnych informacjach, instynkcie i sposobach szukania zatopionych statków. Jego wyprawa zakończyla się sukcesem i Sydney po 67 latach wreszcie odnaleziono. Mearns zaznaczył pozycję okrętu na mapie, którą później porównano z punktem, który wyznaczyli psychologowie. Różnica pomiędzy jednym a drugim punktem wynosiła zaledwie 2.7 mili morskiej.

by Autor: chris miekina